Rozdzielność majątkowa w trakcie rozwodu – czy można ją ustanowić, zanim sprawa się skończy?

Postępowanie rozwodowe potrafi trwać długo – niekiedy dwa, trzy lata, a w sprawach szczególnie spornych jeszcze dłużej. Przez cały ten czas małżonkowie, którzy dawno przestali prowadzić wspólne życie, pozostają formalnie objęci wspólnością majątkową. Wszystko, co zarabiają, i wszystkie zobowiązania, które zaciągają, wciąż mogą dotyczyć obojga. Dla wielu osób to realne i poważne ryzyko. Pojawia się więc pytanie: czy można coś z tym zrobić, nie czekając na prawomocny wyrok rozwodowy?

Spis treści

1. Czym jest wspólność majątkowa i dlaczego może być problemem podczas rozwodu?
2. Dwie drogi do rozdzielności – sąd albo notariusz
3. Sądowe ustanowienie rozdzielności – co to są „ważne powody”?
4. Czy rozdzielność można ustanowić z datą wsteczną?
5. Jak wyglądało to w praktyce – sprawa IV RC 93/15
6. Praktyczne wskazówki
7. FAQ

Czym jest wspólność majątkowa i dlaczego może być problemem podczas rozwodu?

Jeśli małżonkowie nie zawarli przed ślubem ani w jego trakcie umowy majątkowej, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że wszystko, co każde z nich zarobi lub nabędzie w trakcie trwania małżeństwa, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego.

Wspólność majątkowa trwa aż do momentu jej ustania – a nie dzieje się to automatycznie z chwilą złożenia pozwu o rozwód. Dopóki sąd nie orzeknie rozwodu (lub separacji), dopóki nie zostanie zawarta intercyza albo nie zostanie wydane orzeczenie o ustanowieniu rozdzielności, oboje małżonkowie pozostają współwłaścicielami majątku wspólnego i współodpowiadają za część zobowiązań zaciągniętych przez drugą stronę.

Przy długotrwałym postępowaniu rozwodowym może to oznaczać konkretne ryzyko: jeden z małżonków zaciąga kredyt, trwoni majątek albo podejmuje nieodpowiedzialne decyzje finansowe – a drugi ponosi tego konsekwencje.

Dwie drogi do rozdzielności – sąd albo notariusz

Polskie prawo przewiduje dwa sposoby ustanowienia rozdzielności majątkowej w trakcie trwającego małżeństwa.

Pierwsza droga to umowa notarialna (intercyza). Jeśli oboje małżonkowie są zgodni co do zmiany ustroju majątkowego, mogą w każdej chwili udać się do notariusza i podpisać umowę ustanawiającą rozdzielność. To szybka i stosunkowo prosta ścieżka – nie wymaga angażowania sądu. Rozdzielność powstaje z chwilą zawarcia umowy (art. 47 k.r.o.), chyba że strony umówią się inaczej.

Druga droga to powództwo sądowe – właśnie o niej traktuje niniejszy artykuł. Jeśli między małżonkami nie ma zgody, każde z nich może zwrócić się do sądu z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej. Podstawę prawną stanowi art. 52 § 1 k.r.o., który pozwala sądowi orzec rozdzielność z ważnych powodów na żądanie każdego z małżonków.

Sądowe ustanowienie rozdzielności – co to są „ważne powody”?

Ustawa posługuje się pojęciem „ważnych powodów”, nie definiując go wprost – i słusznie, bo życie dostarcza zbyt wielu różnorodnych sytuacji, by je wszystkie ująć w sztywny katalog. W praktyce sądy przyjmują, że ważne powody to okoliczności, które sprawiają, że dalsze trwanie wspólności majątkowej zagraża interesom jednego z małżonków lub jest sprzeczne z dobrem rodziny.

Do najczęstszych należą: faktyczna separacja małżonków i prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych, trwonienie majątku wspólnego przez jednego z małżonków, zaciąganie długów bez wiedzy i zgody drugiego, uzależnienia, hazard, a także – jak w sprawie omawianej poniżej – zaprzestanie regulowania wspólnych zobowiązań finansowych przy toczącym się postępowaniu rozwodowym.

Sam fakt toczącego się postępowania rozwodowego nie jest wystarczający – musi mu towarzyszyć coś więcej. Ale w połączeniu z faktyczną separacją i brakiem możliwości porozumienia w sprawach finansowych tworzy silną podstawę do żądania rozdzielności.

Czy rozdzielność można ustanowić z datą wsteczną?

Tak – i jest to jeden z ważniejszych aspektów tego zagadnienia, który artykuł źródłowy pozostawiał bez wyjaśnienia. Zgodnie z art. 52 § 2 k.r.o., sąd może wyjątkowo ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż data wytoczenia powództwa, jeżeli uzasadniają to ważne powody. Chodzi tu o sytuacje, w których do faktycznego zerwania więzi finansowej między małżonkami doszło wcześniej – i strona może wykazać konkretną datę tego zdarzenia.

Co ciekawe, jest to przepis rzadko stosowany, ale niezwykle cenny w praktyce. Pozwala uchronić małżonka przed odpowiedzialnością za zobowiązania zaciągnięte przez drugą stronę po dacie faktycznego rozstania – nawet jeśli sprawa trafiła do sądu z pewnym opóźnieniem.

Jak wyglądało to w praktyce – sprawa IV RC 93/15

Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w sprawie o sygnaturze IV RC 93/15 orzekał w następującym stanie faktycznym. Małżonkowie pozostawali w faktycznej separacji od 2012 roku, od tamtej pory nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego i nie mieli wspólnych planów ani inwestycji. Toczyła się między nimi sprawa rozwodowa. Po rozstaniu ustalili, że będą wspólnie spłacać kredyt zaciągnięty w czasie trwania małżeństwa – i tak też się działo aż do 3 listopada 2014 roku, kiedy mąż zaprzestał regulowania rat.

Żona złożyła pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą 3 listopada 2014 r. Mąż z kolei wniósł o ustanowienie rozdzielności, ale z datą złożenia pozwu, czyli 2 marca 2015 r. – i kwestionował, że faktycznie zaprzestał spłaty rat.

Sąd uwzględnił stanowisko żony. W uzasadnieniu wskazał, że za ustanowieniem rozdzielności z datą wcześniejszą przemawiał istniejący między stronami stan faktycznej separacji, brak możliwości osiągnięcia porozumienia we wspólnych sprawach oraz toczące się postępowanie rozwodowe. Rozdzielność została ustanowiona z dniem 3 listopada 2014 r.

Ta sprawa dobrze ilustruje, że sąd może ustanowić rozdzielność majątkową niezależnie od etapu, na jakim znajduje się postępowanie rozwodowe, a w uzasadnionych przypadkach – z datą wcześniejszą niż data wniesienia powództwa.

Praktyczne wskazówki

Kilka rzeczy warto mieć na uwadze, jeśli rozważasz złożenie pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej.

Przede wszystkim działaj szybko – im dłużej trwa wspólność przy toczącym się sporze, tym większe ryzyko, że decyzje finansowe jednej strony uderzą w drugą. Zbieraj dokumentację potwierdzającą faktyczną separację i odrębność finansową: umowy najmu, przelewy, wyciągi bankowe, korespondencję. Jeśli chcesz uzyskać rozdzielność z datą wsteczną, musisz wskazać konkretne zdarzenie i konkretną datę – i to udowodnić.

Jeśli oboje jesteście zgodni, droga notarialna jest szybsza i tańsza. Jeśli drugiej strony nie można przekonać – sąd jest odpowiedzią.

FAQ

Czy mogę żądać rozdzielności, jeśli mąż/żona nie zgadza się na rozwód? Tak. Powództwo o ustanowienie rozdzielności majątkowej jest niezależne od sprawy o rozwód. Możesz je wytoczyć niezależnie od tego, czy postępowanie rozwodowe w ogóle się toczy.

Czy ustanowienie rozdzielności oznacza automatyczny podział majątku wspólnego? Nie. Rozdzielność ustanawia nowy ustrój majątkowy – od tej chwili każde z małżonków zarządza swoim majątkiem samodzielnie. Majątek zgromadzony do daty ustanowienia rozdzielności nadal pozostaje wspólny i wymaga odrębnego podziału – w drodze umowy lub postępowania sądowego.

Czy po ustanowieniu rozdzielności odpowiadam za długi małżonka? Co do zasady nie – za zobowiązania zaciągnięte przez małżonka po dacie ustanowienia rozdzielności odpowiada on samodzielnie. Za długi powstałe wcześniej, w czasie trwania wspólności, zasady odpowiedzialności zależą od rodzaju zobowiązania i tego, czy drugi małżonek wyraził na nie zgodę.

Do którego sądu składa się pozew o rozdzielność majątkową? Właściwy jest sąd rejonowy – wydział rodzinny, według miejsca zamieszkania pozwanego lub ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków.

Czy intercyza notarialna jest skuteczna od razu? Tak – rozdzielność ustanowiona umową notarialną powstaje z chwilą jej zawarcia (chyba że strony postanowią inaczej). Nie wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Przeczytaj więcej o tym, jak wygląda podział majątku wspólnego po rozwodzie → [link do podstrony]

Chcesz ustanowić rozdzielność majątkową w trakcie postępowania rozwodowego? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl