Alimenty po rozwodzie bez orzekania o winie – kiedy i jak je uzyskać?

Większość par decyduje się na rozwód bez orzekania o winie – szybszy, mniej konfliktowy, bardziej przewidywalny. Nie wszyscy wiedzą jednak, że rezygnacja z ustalania winy nie zamyka drogi do ubiegania się o alimenty od byłego małżonka. Prawo przewiduje taką możliwość – choć warunki są węższe niż przy orzeczeniu o wyłącznej winie.

Spis treści

1. Alimenty między byłymi małżonkami – dwa różne reżimy
2. Co oznacza „stan niedostatku”?
3. Kiedy nie mamy do czynienia z niedostatkiem?
4. Czy niedostatek musi istnieć już w chwili rozwodu?
5. Termin na dochodzenie alimentów
6. FAQ

Alimenty między byłymi małżonkami – dwa różne reżimy

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje dwie odrębne podstawy do żądania alimentów od byłego małżonka. Pierwsza (art. 60 § 1 k.r.o.) dotyczy sytuacji, gdy żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia – a więc zarówno przy rozwodzie bez orzekania o winie, jak i przy orzeczeniu winy obopólnej. W takim przypadku uprawniony musi wykazać, że znalazł się w stanie niedostatku.

Druga podstawa (art. 60 § 2 k.r.o.) daje szersze uprawnienia: gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a wskutek rozwodu sytuacja materialna małżonka niewinnego uległa istotnemu pogorszeniu – niewinny może żądać alimentów nawet bez wykazania niedostatku. Wystarczy istotne pogorszenie standardu życia.

Niniejszy artykuł skupia się na pierwszej z tych sytuacji – czyli na alimentach po rozwodzie bez orzekania o winie.

Co oznacza „stan niedostatku”?

Stan niedostatku to pojęcie, które wymaga wyjaśnienia, bo bywa mylnie interpretowane. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 września 1958 r. (sygn. II CR 817/57) wskazał, że stan niedostatku może wystąpić zarówno wtedy, gdy dana osoba nie ma żadnych środków utrzymania, jak i wtedy, gdy nie jest w stanie w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb – czyli potrzeb odpowiednich do jej sytuacji życiowej, wieku i stanu zdrowia.

W niedostatku może znajdować się też małżonek, który co prawda dysponuje jakimś majątkiem lub dochodem, ale są one niewystarczające do zaspokojenia uzasadnionych potrzeb. Co istotne, w przypadku osoby chorej pojęcie usprawiedliwionych potrzeb obejmuje także wydatki na leki i leczenie.

Kiedy nie mamy do czynienia z niedostatkiem?

O stanie niedostatku nie można mówić w dwóch sytuacjach.

Po pierwsze – gdy osoba zdolna do pracy dobrowolnie jej nie podejmuje. Jeśli były małżonek mógłby podjąć pracę zarobkową, ale świadomie rezygnuje z tego możliwości, sąd nie uzna, że pozostaje w niedostatku.

Po drugie – gdy małżonek otrzymuje środki wystarczające na pokrycie usprawiedliwionych potrzeb, nawet jeśli nie pochodzą one z pracy (np. zasiłek, renta, pomoc rodziny). Sam fakt pobierania świadczeń socjalnych nie wyklucza niedostatku, ale jeśli te świadczenia pokrywają uzasadnione potrzeby – podstawa do alimentów odpada.

Czy niedostatek musi istnieć już w chwili rozwodu?

Nie – i to jest ważna informacja, którą wiele osób pomija. Stan niedostatku nie musi istnieć w momencie orzekania rozwodu. Uprawniony może wystąpić o alimenty także po pewnym czasie od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, gdy jego sytuacja finansowa ulegnie pogorszeniu.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której jeden z małżonków w momencie rozwodu pracuje i utrzymuje się samodzielnie, ale kilka lat później traci pracę z powodu choroby. Jeśli znajdzie się wówczas w niedostatku, może – przy spełnieniu pozostałych warunków – ubiegać się o alimenty od byłego małżonka.

Termin na dochodzenie alimentów

Możliwość ubiegania się o alimenty w ramach art. 60 § 1 k.r.o. (podstawa niedostatku) wygasa po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Jest to termin zawity, który co do zasady nie ulega przerwaniu.

Wyjątkowo jednak sąd może – na wniosek osoby uprawnionej – przedłużyć ten termin w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Decyzja należy do sądu i wymaga wykazania wyjątkowych okoliczności.

Z praktyki kancelarii wynika, że wiele osób nie zdaje sobie sprawy z istnienia tego terminu i traci możliwość dochodzenia alimentów przez zwłokę. Jeśli Twoja sytuacja finansowa po rozwodzie uległa znacznemu pogorszeniu – nie zwlekaj z zasięgnięciem porady prawnej.

FAQ

Czy po rozwodzie bez orzekania o winie można dostać alimenty od byłego małżonka? Tak – na podstawie art. 60 § 1 k.r.o., jeśli uprawniony znalazł się w stanie niedostatku i nie jest wyłącznie winny rozkładu pożycia.

Co muszę udowodnić, żeby dostać alimenty od byłego małżonka? Przy braku orzeczenia o wyłącznej winie konieczne jest wykazanie stanu niedostatku – czyli niemożności pełnego zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb z własnych środków i możliwości zarobkowych.

Czy mogę wystąpić o alimenty od byłego małżonka kilka lat po rozwodzie? Tak – niedostatek nie musi istnieć w chwili orzekania rozwodu. Można wystąpić o alimenty po jakimś czasie, o ile nie upłynął termin 5-letni od uprawomocnienia się wyroku i o ile zaistniał stan niedostatku.

Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny byłego małżonka? Jeśli zobowiązanym jest małżonek niewinny (lub gdy winy nie orzeczono), obowiązek co do zasady nie może trwać dłużej niż 5 lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może ten termin przedłużyć wyjątkowo. Obowiązek wygasa też z chwilą zawarcia nowego małżeństwa przez uprawnionego.

Czy konkubinat uprawnionego wpływa na alimenty? Konkubinat nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Może jednak stanowić podstawę do wniosku o obniżenie alimentów, jeśli partner faktycznie przyczynia się do utrzymania uprawnionego.

Zastanawiasz się, czy po rozwodzie możesz ubiegać się o alimenty od byłego małżonka? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl