Wiele osób zastanawia się, czy można podzielić majątek jeszcze przed orzeczeniem rozwodu – na przykład gdy małżonkowie są już w separacji faktycznej, prowadzą oddzielne życia i chcą jak najwcześniej uregulować sprawy majątkowe. Odpowiedź nie jest prosta: co do zasady podział majątku wspólnego w czasie trwania wspólności majątkowej nie jest możliwy – ale istnieje kilka ścieżek, które pozwalają go przeprowadzić wcześniej.

Zasada podstawowa – zakaz podziału w czasie trwania wspólności

Dopóki między małżonkami trwa ustawowa wspólność majątkowa, żadne z nich nie może żądać podziału majątku wspólnego. Podział majątku staje się możliwy dopiero po ustaniu wspólności – a wspólność ustaje między innymi z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, separację lub rozdzielność majątkową, a także z mocy prawa przy ubezwłasnowolnieniu lub ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków.

Ścieżka pierwsza – intercyza w trakcie małżeństwa

Małżonkowie mogą w każdej chwili – także w trakcie trwania małżeństwa – zawrzeć umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego. Umowa ta może ustanowić między nimi rozdzielność majątkową, rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków, rozszerzyć lub ograniczyć wspólność ustawową. Intercyzę można zawrzeć również przed ślubem.

Z chwilą zawarcia intercyzy ustaje wspólność majątkowa. Od tego momentu każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.

Po ustanowieniu rozdzielności przez intercyzę możliwy jest podział dotychczasowego majątku wspólnego – w drodze umowy między małżonkami lub przed sądem.

Warunek: oboje małżonkowie muszą chcieć podpisać intercyzę. Jeśli jedno z nich odmawia – konieczna jest inna ścieżka.

Ścieżka druga – sądowe zniesienie wspólności

Jeśli jedno z małżonków odmawia zawarcia intercyzy, drugi może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd z ważnych powodów. Ważne powody to sytuacje, w których dalsze trwanie wspólności zagraża interesom majątkowym małżonka lub jego rodziny – na przykład rażące trwonienie majątku, zaciąganie długów bez wiedzy współmałżonka, uzależnienia prowadzące do uszczuplenia majątku, długotrwała separacja faktyczna.

Istotna zasada: w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa – w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu. Oznacza to, że możliwe jest „cofnięcie” skutków wspólności majątkowej do wcześniejszej daty.

Sądowego ustanowienia rozdzielności może żądać nie tylko małżonek, ale też wierzyciel jednego z małżonków – jeśli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego.

Ścieżka trzecia – separacja

Orzeczenie separacji przez sąd powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej – tak samo jak rozwód. Po orzeczeniu separacji małżonkowie mogą podzielić dotychczasowy majątek wspólny.

Separacja nie rozwiązuje małżeństwa – małżonkowie pozostają w związku małżeńskim i nie mogą zawrzeć nowego. Przy zniesieniu separacji między małżonkami powstaje na powrót ustawowy ustrój majątkowy – chyba że na zgodny wniosek małżonków sąd orzeknie o utrzymaniu rozdzielności.

Separacja może być dobrym rozwiązaniem dla małżonków, którzy chcą uregulować sprawy majątkowe, ale z różnych powodów nie chcą lub nie mogą się rozwodzić.

Ścieżka czwarta – podział w wyroku rozwodowym

Jeśli małżonkowie decydują się na rozwód, mogą wnioskować o podział majątku wspólnego w ramach postępowania rozwodowego. Sąd może dokonać podziału w wyroku orzekającym rozwód – ale tylko na wniosek jednego z małżonków i tylko jeśli przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce sądy rzadko decydują się na podział majątku w wyroku rozwodowym – szczególnie gdy majątek jest rozbudowany lub między małżonkami istnieje spór.

Rozdzielność z mocy prawa

W pewnych sytuacjach rozdzielność majątkowa powstaje automatycznie – bez wyroku sądu i bez intercyzy. Dzieje się tak w razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków lub ogłoszenia jego upadłości. Po uchyleniu ubezwłasnowolnienia lub zakończeniu postępowania upadłościowego między małżonkami powstaje na powrót ustawowy ustrój majątkowy.

Rozdzielność z wyrównaniem dorobków

Intercyza może też ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków – szczególny ustrój majątkowy, w którym każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem, ale po ustaniu rozdzielności małżonek z mniejszym dorobkiem może żądać wyrównania od drugiego. Dorobkiem jest wzrost wartości majątku małżonka po zawarciu umowy majątkowej.

Praktyczne wskazówki

Jeśli zależy Ci na szybkim uregulowaniu spraw majątkowych – rozważ intercyzę jako najszybszą ścieżkę, jeśli małżonek wyrazi zgodę. Jeśli małżonek odmawia intercyzy i trwoni majątek – złóż wniosek o sądowe ustanowienie rozdzielności, wnosząc o datę wsteczną. Jeśli planujesz rozwód – zastanów się, czy chcesz wnioskować o podział majątku w ramach sprawy rozwodowej czy wolisz przeprowadzić go osobno. Dokumentuj skład majątku i jego wartość – w razie sporu dowody mają kluczowe znaczenie.

Potrzebujesz pomocy w sprawie podziału majątku lub ustanowienia rozdzielności majątkowej? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl