Kontakty z dzieckiem w obecności psychologa – kiedy sąd może zmienić sposób ich wykonywania?

Wyrok ustalający kontakty z dzieckiem to jedno – a jego rzeczywista realizacja to często zupełnie inna historia. Zdarza się, że rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, konsekwentnie podważa relację dziecka z drugim rodzicem: nastawia je negatywnie, zniechęca do spotkań, komentuje zachowanie drugiej strony w obecności dziecka. Efekt bywa taki, że dziecko, choć formalnie widuje się z rodzicem, jest na te spotkania emocjonalnie zamknięte. Co można wtedy zrobić? Czy sąd może zmienić ustalony sposób wykonywania kontaktów?

Spis treści

1. Prawo do kontaktów – co mówi ustawa?
2. Czym jest alienacja rodzicielska i dlaczego jest groźna?
3. Kiedy sąd może zmienić sposób wykonywania kontaktów?
4. Kontakty z udziałem psychologa – jak to działa w praktyce?
5. Sprawa III Nsm 130/18 – analiza
6. Co zrobić, gdy kontakty są utrudniane?
7. FAQ

Prawo do kontaktów – co mówi ustawa?

Zgodnie z art. 113 § 1 k.r.o., niezależnie od tego, czy rodzic posiada pełną, ograniczoną czy zawieszoną władzę rodzicielską – zarówno rodzic, jak i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. To nie jest przywilej jednej ze stron – to wzajemne uprawnienie, które służy przede wszystkim dobru dziecka.

Kontakty obejmują osobiste spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, a także bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję i komunikację elektroniczną (art. 113 § 2 k.r.o.). Sąd może zmienić sposób wykonywania kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka – stanowi o tym art. 113⁵ k.r.o. I właśnie ta możliwość jest przedmiotem niniejszego artykułu.

Czym jest alienacja rodzicielska i dlaczego jest groźna?

Alienacja rodzicielska to zjawisko, w którym jeden z rodziców – świadomie lub nieświadomie – podważa relację dziecka z drugim rodzicem. Może przybierać różne formy: negatywnych komentarzy na temat drugiego rodzica, wyśmiewania go przy dziecku, bagatelizowania jego znaczenia w życiu dziecka, a w skrajnych przypadkach – aktywnego zniechęcania dziecka do spotkań i tworzenia w nim lęku lub niechęci wobec rodzica.

Skutki alienacji są poważne i długotrwałe. Dziecko, które zostało odcięte od więzi z jednym z rodziców, traci ważną część swojej tożsamości. Badania psychologiczne wskazują, że alienacja rodzicielska może prowadzić do zaburzeń emocjonalnych, trudności w budowaniu relacji w dorosłym życiu i trwałego uszkodzenia więzi rodzinnych. Polskie sądy rodzinne coraz częściej i coraz poważniej traktują ten problem – i mają narzędzia, by mu przeciwdziałać.

Kiedy sąd może zmienić sposób wykonywania kontaktów?

Art. 113⁵ k.r.o. daje sądowi opiekuńczemu możliwość zmiany orzeczenia w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Nie jest to narzędzie do karania jednej ze stron – to środek ochronny, którego jedynym kryterium jest interes dziecka.

Zmiana może polegać na modyfikacji harmonogramu, miejsca spotkań, ich czasu trwania, a także – co jest przedmiotem tego artykułu – na objęciu kontaktów nadzorem psychologa. Sąd może zobowiązać strony do współpracy z psychologiem i określić, że spotkania będą odbywać się w miejscu i godzinach przez niego wskazanych.

Wniosek o zmianę sposobu wykonywania kontaktów może złożyć każde z rodziców. Sąd rozpoznaje go w postępowaniu nieprocesowym – właściwy jest sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, według miejsca zamieszkania dziecka.

Kontakty z udziałem psychologa – jak to działa w praktyce?

Kontakty w obecności psychologa to rozwiązanie stosowane wtedy, gdy relacja między dzieckiem a rodzicem jest na tyle zakłócona, że zwykłe spotkania nie przynoszą efektu – a niekiedy wręcz pogłębiają trudności dziecka. Psycholog pełni tu kilka ról jednocześnie: obserwatora, mediatora i osoby, która stopniowo pomaga odbudować więź.

Spotkania odbywają się zazwyczaj w gabinecie psychologicznym lub w miejscu przyjaznym dziecku, w godzinach ustalonych przez specjalistę. Psycholog nie tylko obserwuje przebieg kontaktów, ale też pracuje z dzieckiem nad jego oporem i lękiem – jeśli ten wynika z alienacji – oraz wspiera rodzica w nawiązaniu autentycznej relacji.

Z praktyki kancelarii wynika, że takie rozwiązanie bywa najskuteczniejsze właśnie wtedy, gdy dziecko, na skutek oddziaływania jednego z rodziców, wyraźnie odmawia kontaktu z drugim. Praca z psychologiem pozwala wyjść poza schemat krótkich, powierzchownych spotkań i zbudować coś trwałego.

Sprawa III Nsm 130/18 – analiza

Sąd orzekający w sprawie o sygnaturze III Nsm 130/18 rozpoznawał wniosek ojca, którego kontakty z synem były formalnie ustalone wyrokiem sądu okręgowego, ale faktycznie – zablokowane przez postawę matki i jej rodziców. Ojciec konsekwentnie stawiał się na każde spotkanie. Matka wraz z dziadkami ze strony matki zniechęcali małoletniego do spotkań, wyśmiewając ojca, w efekcie czego chłopiec zaprzestał wizyt w miejscu zamieszkania ojca i reagował na jego starania obojętnością i niechęcią.

Po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych psychologów i przesłuchaniu świadków sąd ustalił, że zachowania matki i jej rodziny były celowym działaniem alienującym dziecko. Jednocześnie potwierdził, że ojciec podejmował liczne próby nawiązania relacji z synem i był konsekwentny w realizacji ustalonych kontaktów.

Na wniosek ojca sąd zmienił sposób wykonywania kontaktów: dotychczasowe spotkania zastąpił kontaktami odbywanymi bez udziału matki, z udziałem psychologa, w miejscu i godzinach przez niego wskazanych. Sąd zobowiązał ojca do ponoszenia kosztów współpracy z psychologiem. Jednocześnie nałożył na matkę obowiązek dowożenia dziecka na te spotkania i odbierania go po ich zakończeniu.

Sprawa ta pokazuje, że sąd nie pozostaje bezradny wobec alienacji rodzicielskiej. Zmiana sposobu wykonywania kontaktów – choć wymagająca przeprowadzenia postępowania dowodowego – jest realnym narzędziem ochrony prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców.

Co zrobić, gdy kontakty są utrudniane?

Jeśli drugi rodzic konsekwentnie utrudnia wykonywanie kontaktów, masz do dyspozycji kilka ścieżek prawnych. Pierwsza to wniosek o zmianę sposobu wykonywania kontaktów – właśnie o nim traktuje ten artykuł. Druga to postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 598¹⁵ k.p.c., które pozwala sądowi nałożyć na rodzica utrudniającego kontakty obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie orzeczenia.

Kluczowe jest dokumentowanie naruszeń: zapisuj daty nieodebranych telefonów, zachowuj wiadomości, notuj okoliczności każdego nieudanego kontaktu. Im lepsza dokumentacja, tym skuteczniejszy wniosek do sądu.

FAQ

Czy sąd może nakazać kontakty z psychologiem bez wniosku rodzica? Tak. Sąd opiekuńczy działa przede wszystkim w interesie dziecka i może z urzędu zmienić sposób wykonywania kontaktów, jeśli uzna to za konieczne dla jego dobra. W praktyce jednak większość takich spraw jest wszczynana na wniosek jednego z rodziców.

Kto ponosi koszty udziału psychologa w kontaktach? Sąd decyduje o tym w orzeczeniu. Jak pokazuje sprawa III Nsm 130/18, koszty mogą być nałożone na wnioskodawcę. Możliwe jest też inne rozłożenie kosztów – zależy to od okoliczności konkretnej sprawy.

Czy udział psychologa w kontaktach jest stały czy tymczasowy? Co do zasady jest to rozwiązanie tymczasowe – stosowane do czasu, gdy relacja między dzieckiem a rodzicem zostanie odbudowana w wystarczającym stopniu. Po poprawie sytuacji można wnioskować o powrót do standardowej formy kontaktów.

Co, jeśli matka/ojciec nadal nie dowozi dziecka na spotkania z psychologiem? Naruszenie orzeczenia sądowego – niezależnie od jego formy – może być podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z art. 598¹⁵ k.p.c. Sąd może zasądzić od osoby naruszającej orzeczenie zapłatę określonej sumy na rzecz wnioskodawcy.

Jak długo trwa postępowanie o zmianę sposobu wykonywania kontaktów? Postępowanie nieprocesowe jest co do zasady szybsze niż procesowe. Jeśli konieczna jest opinia biegłych psychologów, sprawa wydłuża się o czas oczekiwania na tę opinię. Orientacyjnie postępowanie trwa od kilku miesięcy do roku – zależnie od obciążenia sądu i stopnia skomplikowania sprawy.

Twoje kontakty z dzieckiem są utrudniane? Możemy pomóc ocenić, jakie masz możliwości. Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl