Wyrok sądu lub ugoda ustalająca alimenty to dopiero początek. Jeśli zobowiązany nie płaci dobrowolnie – trzeba sięgnąć po narzędzia prawne, które zmuszą go do wywiązania się z obowiązku. Prawo daje wierzycielowi alimentacyjnemu szereg skutecznych środków – od egzekucji komorniczej po odpowiedzialność karną dłużnika.

Klauzula wykonalności – dobra wiadomość

Zanim zaczniesz egzekucję, potrzebujesz tytułu wykonawczego – wyroku lub ugody zaopatrzonej w klauzulę wykonalności. W sprawach alimentacyjnych jest jednak ułatwienie: sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu i doręcza tytuł wykonawczy wierzycielowi bez konieczności składania osobnego wniosku (art. 1082 k.p.c.). Nie musisz samodzielnie o to wnioskować – dokument powinien do Ciebie trafić automatycznie po uprawomocnieniu się wyroku.

Wniosek do komornika

Mając tytuł wykonawczy składasz wniosek o wszczęcie egzekucji do komornika sądowego. Przy alimentach masz przywilej wyboru komornika – możesz wybrać komornika właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika lub komornika właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania (art. 1081 § 1 k.p.c.).

We wniosku wskazujesz sposób egzekucji – komornik może prowadzić egzekucję jednocześnie z kilku składników majątku dłużnika.

Sposoby egzekucji alimentów

Zajęcie wynagrodzenia za pracę. Komornik zawiadamia pracodawcę dłużnika o zajęciu i nakazuje przekazywanie części wynagrodzenia bezpośrednio wierzycielowi. Przy alimentach można zająć do 3/5 wynagrodzenia netto – to wyższy próg niż przy innych wierzytelnościach.

Zajęcie rachunku bankowego. Przy alimentach wierzytelności z rachunku bankowego podlegają egzekucji w pełnej wysokości – bez żadnej kwoty wolnej od zajęcia.

Zajęcie emerytury lub renty. Komornik kieruje zajęcie do ZUS lub innego organu wypłacającego świadczenie.

Egzekucja przy dłużniku zatrzymanym w zakładzie karnym. Jeśli dłużnik odbywa karę pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio dyrektorowi zakładu karnego, który wypłaci należności z wynagrodzenia dłużnika za pracę lub z depozytu.

Zatrudnienie u osoby bliskiej. Jeśli dłużnik pracuje u kogoś z rodziny – prawo nie pozwala na zasłanianie się tym, że wynagrodzenie wypłacono z góry, że dłużnik pracuje bez wynagrodzenia lub za wynagrodzeniem niższym od przeciętnego. To skuteczne narzędzie przy próbach ukrycia dochodów w firmach rodzinnych.

Egzekucja z nieruchomości. W ostateczności – sprzedaż nieruchomości dłużnika w drodze licytacji komorniczej.

Komornik działa z urzędu

Ważna zasada: komornik jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia zarobków, stanu majątkowego i miejsca zamieszkania dłużnika. Dochodzenie to przeprowadzane jest okresowo, co najwyżej co 6 miesięcy. Jeśli środki okażą się niewystarczające – komornik może zwrócić się do Policji o ustalenie miejsca zamieszkania i pracy dłużnika.

Bezskuteczność egzekucji nie stanowi podstawy umorzenia postępowania – komornik nie może po prostu zamknąć sprawy dlatego, że nie znalazł majątku.

Co zrobić gdy egzekucja jest bezskuteczna

Fundusz alimentacyjny. Jeśli egzekucja okazała się bezskuteczna, możesz ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Warunki: posiadanie tytułu wykonawczego, bezskuteczność egzekucji, dochód rodziny nieprzekraczający ustawowego progu. Świadczenie wynosi do 1000 zł miesięcznie na dziecko. Wniosek składasz do właściwego organu gminy lub miasta.

Odpowiedzialność karna za niealimentację – art. 209 k.k.

Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego jest przestępstwem. Art. 209 § 1 k.k. penalizuje uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą lub inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia nieokresowego wynosi co najmniej 3 miesiące.

Kara: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku.

Jeżeli sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych – kara pozbawienia wolności do 2 lat (art. 209 § 1a k.k.).

Kto może złożyć zawiadomienie. Ściganie przestępstwa niealimentacji następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego (art. 209 § 2 k.k.). Jeśli pokrzywdzonemu przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego – ściganie odbywa się z urzędu, bez konieczności składania wniosku.

Uregulowanie zaległości a odpowiedzialność karna. Art. 209 § 4 k.k. przewiduje, że sprawca przestępstwa z § 1 nie podlega karze, jeżeli nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty. Przy przestępstwie z § 1a (narażenie na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb) sąd może odstąpić od kary przy spełnieniu tego samego warunku – chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu. Wszczęcie postępowania karnego często mobilizuje dłużnika do spłaty zaległości.

Dłużnik wyjechał za granicę

Wyjazd za granicę nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Przy dłużnikach przebywających w krajach Unii Europejskiej zastosowanie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 w sprawie zobowiązań alimentacyjnych – upraszcza ono egzekucję alimentów na terenie UE. Przy dłużnikach poza UE zastosowanie może mieć Konwencja haska. Warto skonsultować się z adwokatem, który pomoże ustalić właściwą ścieżkę egzekucji zagranicznej.

Praktyczna lista kroków gdy dłużnik nie płaci

Po uprawomocnieniu wyroku odbierz tytuł wykonawczy – sąd doręcza go z urzędu. Złóż wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji wskazując znane składniki majątku dłużnika. Jeśli egzekucja jest bezskuteczna – złóż wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Rozważ złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa niealimentacji. W razie wyjazdu dłużnika za granicę – skonsultuj się z adwokatem w sprawie egzekucji zagranicznej.

Potrzebujesz pomocy w sprawie egzekucji alimentów? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl