Czy zdrada małżeńska zawsze oznacza winę przy rozwodzie?

Zdrada to słowo, które pada w sądzie rodzinnym niezwykle często. Wielu klientów jest przekonanych, że jeśli małżonek był niewierny, sprawa jest prosta – sąd uzna go za wyłącznie winnego rozpadu pożycia i na tym koniec. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Tak, zdrada to poważne naruszenie obowiązków małżeńskich. Ale nie, nie zawsze przesądza o wyłącznej winie – a sąd nie ocenia samego faktu zdrady w oderwaniu od całej historii małżeństwa.

Spis treści

1. Obowiązek wierności – co mówi prawo?
2. Zdrada a wina w rozwodzie – zasada i jej granice
3. Kiedy zdrada nie przesądza o wyłącznej winie?
4. Co musi udowodnić małżonek powołujący się na zdradę?
5. Praktyczne konsekwencje orzeczenia o winie
6. FAQ

Obowiązek wierności – co mówi prawo?

Wierność małżeńska nie jest tylko moralnym oczekiwaniem – to prawny obowiązek wynikający z art. 23 k.r.o., który stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności. Sąd Najwyższy w wyroku sygn. II CKN 220/98 wprost wskazał, że dochowanie wierności to jeden z podstawowych obowiązków małżeńskich.

Co istotne, obowiązek ten ma charakter bezwzględny. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu sygn. II C 1255/53: „Dochowanie wierności nie podlega dyspozycji stron i wobec tego cudzołóstwo stanowi podstawę rozkładu pożycia nawet wtedy, gdy doszło do tego za zgodą współmałżonka.” Innymi słowy – nawet jeśli jedno z małżonków zgodziło się na tzw. otwarty związek, nie eliminuje to automatycznie odpowiedzialności drugiego za naruszenie obowiązku wierności.

Zdrada a wina w rozwodzie – zasada i jej granice

Orzekanie o winie w sprawie rozwodowej reguluje art. 57 k.r.o. Sąd ustala, który z małżonków ponosi winę za zupełny i trwały rozkład pożycia – i może orzec winę wyłączną jednego z nich, winę obojga, albo w ogóle odstąpić od orzekania o winie (na zgodny wniosek stron).

Zdrada jest jedną z najczęściej przywoływanych przyczyn rozkładu pożycia i w wielu sprawach rzeczywiście prowadzi do uznania niewiernego małżonka za wyłącznie winnego. Ale prawo nie działa mechanicznie. Samo stwierdzenie faktu zdrady nie wystarczy – sąd bada, czy to właśnie zdrada spowodowała rozkład pożycia, czy może małżeństwo rozpadło się już wcześniej, a zdrada nastąpiła już po tym fakcie.

Kiedy zdrada nie przesądza o wyłącznej winie?

Tu dochodzimy do kluczowego zagadnienia, które wciąż zaskakuje wiele osób. Sąd Okręgowy w Świdnicy w wyroku sygn. I C 837/16 sformułował tę zasadę precyzyjnie:

„W relacji między przyczyną – tu naruszeniem obowiązków przez małżonków – a skutkiem, to jest zupełnym i trwałym rozkładem pożycia, przyczyna z oczywistych względów poprzedzać musi skutek. Jeżeli zaś ten już nastąpił, to żadne uchybienie obowiązkom małżeńskim nie może być kwalifikowane jako przyczyna rozkładu pożycia. Ze względu na powyższe, związanie się pozwanego z inną partnerką w czasie trwania małżeństwa, lecz po dacie, w której nastąpił już zupełny i trwały rozkład pożycia między małżonkami, nie daje podstaw do tego, by uznać zachowanie pozwanego jako wyraz świadomego działania i przejawu nieprzyjaznych zamiarów w stosunku do powódki.”

Tożsamy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku sygn. III CKN 128/98, stwierdzając, że wejście w nowy związek przez jednego z małżonków jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, lecz już po jego zupełnym i trwałym rozpadzie, nie daje podstaw do uznania tego małżonka za wyłącznie winnego rozpadu pożycia.

Mówiąc wprost: jeśli małżeństwo faktycznie skończyło się wcześniej – strony przestały razem mieszkać, nie utrzymywały żadnych relacji emocjonalnych ani fizycznych, prowadziły odrębne życie – a dopiero po tym fakcie jeden z małżonków związał się z nową osobą, sąd może uznać, że zdrada nie była przyczyną rozkładu, lecz jego następstwem. A skutek nie może być jednocześnie przyczyną.

Co musi udowodnić małżonek powołujący się na zdradę?

Strona, która chce, by sąd uznał zdradę za przyczynę rozkładu pożycia, musi wykazać dwie rzeczy: po pierwsze, że zdrada rzeczywiście miała miejsce (dowody – wiadomości, zeznania świadków, inne dokumenty), a po drugie – i to jest często trudniejsze – że nastąpiła przed zupełnym i trwałym rozkładem pożycia, a nie po nim.

Małżonek oskarżony o zdradę może natomiast bronić się, wykazując, że do nawiązania nowego związku doszło już wtedy, gdy małżeństwo faktycznie nie istniało – strony nie mieszkały razem, nie rozmawiały, nie łączyły ich żadne więzi. Z praktyki kancelarii wynika, że kluczowa jest tu chronologia: daty wyprowadzki, korespondencja, zeznania świadków potwierdzające wcześniejszy rozkład – to elementy, które potrafią całkowicie zmienić ocenę sądu.

Praktyczne konsekwencje orzeczenia o winie

Orzeczenie o wyłącznej winie jednego z małżonków ma realne skutki prawne, dlatego tak bardzo zależy na nim obu stronom.

Najważniejsza konsekwencja dotyczy alimentów między małżonkami. Zgodnie z art. 60 § 2 k.r.o., małżonek niewinny, który wskutek rozwodu znalazł się w niedostatku, może żądać od małżonka wyłącznie winnego przyczynienia się do zaspokojenia swoich usprawiedliwionych potrzeb – nawet jeśli sam nie jest w niedostatku. To znacznie szersze uprawnienie niż w przypadku, gdy oboje małżonkowie są uznani za winnych lub gdy sąd w ogóle nie orzeka o winie.

Orzeczenie o winie wpływa też pośrednio na atmosferę całego postępowania – sprawy z orzekaniem o winie trwają dłużej, są bardziej konfliktowe i kosztowniejsze. Wiele par decyduje się na rozwód bez orzekania o winie właśnie dlatego, że chce zakończyć sprawę szybko i bez dalszego eskalowania konfliktu.

FAQ

Czy sam fakt zdrady wystarczy, żeby sąd uznał małżonka za wyłącznie winnego? Nie automatycznie. Sąd ocenia, czy zdrada była przyczyną rozkładu pożycia, czy nastąpiła już po jego zupełnym i trwałym zaistnieniu. Jeśli małżeństwo faktycznie skończyło się przed zdradą, zdrada nie może być uznana za jej przyczynę.

Jak udowodnić zdradę w sądzie? Najczęściej za pomocą zeznań świadków, wydruków korespondencji, zdjęć, nagrań lub innych dokumentów. Trzeba jednak pamiętać, że dowody zdobyte w sposób naruszający prywatność mogą być przez sąd pominięte lub ocenione krytycznie. Warto skonsultować z prawnikiem, jakie dowody są dopuszczalne w konkretnej sprawie.

Czy zgoda małżonka na zdradę chroni przed uznaniem za winnego? Nie. Sąd Najwyższy w orzeczeniu sygn. II C 1255/53 wprost stwierdził, że obowiązek wierności nie podlega dyspozycji stron – nawet zgoda współmałżonka nie eliminuje naruszenia tego obowiązku. Zgoda może być jednak brana pod uwagę przy ocenie całokształtu okoliczności sprawy.

Czy małżonek, który sam wcześniej zdradzał, może skutecznie powoływać się na zdradę drugiego? Tak, ale sąd weźmie pod uwagę zachowanie obojga małżonków. Jeśli oboje naruszali obowiązek wierności, efektem może być orzeczenie winy obojga, a nie wyłącznej winy jednej strony.

Czy warto żądać orzeczenia o winie, jeśli partner zdradzał? To zależy od konkretnej sytuacji – przede wszystkim od tego, czy strona niewinająca może liczyć na alimenty od małżonka winnego i czy jest gotowa na dłuższe, bardziej konfliktowe postępowanie. Każda sprawa jest inna i wymaga indywidualnej oceny.

Zastanawiasz się, jak zdrada wpłynie na przebieg Twojej sprawy rozwodowej? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl