Powszechne przekonanie, że alimenty kończą się z chwilą osiągnięcia przez dziecko 18 lat, jest błędne. Polskie prawo uzależnia obowiązek alimentacyjny nie od wieku dziecka, lecz od jego zdolności do samodzielnego utrzymania się. W praktyce oznacza to, że student, osoba z niepełnosprawnością lub młody dorosły dopiero wchodzący na rynek pracy może skutecznie dochodzić alimentów od rodziców – ale tylko pod pewnymi warunkami.

Podstawa prawna – art. 133 k.r.o.

Art. 133 § 1 k.r.o. stanowi, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Przepis nie wskazuje żadnej granicy wiekowej. Kryterium jest wyłącznie zdolność do samodzielnego utrzymania się – i to ona decyduje o tym, czy obowiązek alimentacyjny trwa czy wygasa.

Kiedy pełnoletnie dziecko ma prawo do alimentów

Studia. Najczęstszy przypadek w praktyce. Student, który nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej pozwalającej na samodzielne utrzymanie ze względu na tryb studiów – ma prawo do alimentów. Dotyczy to zarówno studiów dziennych jak i – w pewnych okolicznościach – zaocznych, jeśli połączenie pracy z nauką jest realnie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

Nie ma znaczenia, czy dziecko ukończyło studia licencjackie i kontynuuje naukę na poziomie magisterskim czy doktoranckim – jeśli nadal nie jest w stanie się utrzymać, obowiązek trwa.

Niepełnosprawność lub choroba. Pełnoletnie dziecko z niepełnosprawnością lub przewlekłą chorobą uniemożliwiającą podjęcie pracy ma prawo do alimentów bez żadnego ograniczenia czasowego. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny może trwać bezterminowo.

Okres przejściowy po zakończeniu edukacji. Młody dorosły, który właśnie ukończył szkołę lub studia i aktywnie poszukuje pracy – może przez pewien czas korzystać z alimentów. Jednak okres ten powinien być rozsądny i zakończyć się z chwilą podjęcia zatrudnienia lub uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania.

Kiedy rodzice mogą odmówić alimentów

Art. 133 § 3 k.r.o. przewiduje dwie sytuacje, w których rodzice mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego dziecka.

Nadmierny uszczerbek. Jeżeli świadczenie alimentów jest połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców – na przykład gdy sami znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, są w podeszłym wieku lub chorzy – mogą skutecznie bronić się przed obowiązkiem alimentacyjnym.

Brak starań dziecka. Jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się – rodzice mogą odmówić alimentów. Oznacza to, że pełnoletnie dziecko, które mogłoby podjąć pracę, ale tego nie robi z własnego wyboru; które porzuciło studia bez uzasadnionego powodu; które prowadzi rozrzutny tryb życia – może spotkać się z odmową.

Sąd ocenia tę kwestię indywidualnie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – wiek, stan zdrowia, sytuację na rynku pracy, wyniki w nauce.

Wysokość alimentów na pełnoletnie dziecko

Zasady ustalania wysokości są takie same jak przy alimentach na dziecko małoletnie – art. 135 § 1 k.r.o. Sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe oraz majątkowe rodziców.

Przy pełnoletnim dziecku sądy często uwzględniają: koszty czesnego i materiałów edukacyjnych, koszty zakwaterowania (jeśli dziecko studiuje poza miejscem zamieszkania), koszty utrzymania (wyżywienie, odzież, środki higieny), koszty leczenia i leków.

Własne dochody dziecka – z pracy dorywczej, stypendium, innych źródeł – wpływają na wysokość alimentów. Jeśli dziecko zarabia, alimenty mogą być odpowiednio niższe.

Jak długo trwają alimenty na pełnoletnie dziecko

Nie ma górnej granicy wiekowej. Obowiązek alimentacyjny wygasa z chwilą, gdy dziecko uzyska możliwość samodzielnego utrzymania się – niezależnie od tego, czy ma 20, 25 czy 30 lat.

W praktyce sądy przyjmują, że ukończenie studiów i podjęcie pracy oznacza wygaśnięcie obowiązku. Jednak jeśli absolwent nie może znaleźć pracy mimo aktywnych starań – krótkotrwałe alimenty mogą być jeszcze zasadne.

Zmiana i wygaśnięcie obowiązku – art. 138 k.r.o.

Każda ze stron może żądać zmiany wysokości alimentów przy zmianie stosunków. Rodzic może złożyć pozew o obniżenie lub uchylenie alimentów, gdy dziecko podjęło pracę, ukończyło studia, poprawiła się jego sytuacja finansowa lub pogorszyła sytuacja rodzica.

Dziecko może z kolei żądać podwyższenia alimentów, gdy jego potrzeby wzrosły – na przykład z powodu choroby lub zmiany na droższą uczelnię.

Jak dochodzić alimentów jako pełnoletnie dziecko

Pełnoletnie dziecko samodzielnie – we własnym imieniu – składa pozew o alimenty do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego rodzica lub swojego miejsca zamieszkania. Nie potrzebuje do tego zgody ani udziału drugiego rodzica.

Do pozwu warto dołączyć: dokumenty potwierdzające status studenta (zaświadczenie z uczelni), dokumenty potwierdzające potrzeby (zestawienie kosztów utrzymania, faktury, rachunki), dokumenty potwierdzające dochody lub ich brak, informacje o sytuacji finansowej rodziców.

Potrzebujesz pomocy w sprawie alimentów dla pełnoletniego dziecka? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl