Alimenty na dziecko – jak wyliczyć odpowiednią kwotę

Ustalenie wysokości alimentów to jedno z najtrudniejszych i najbardziej spornych zagadnień w sprawach rodzinnych. Przepisy nie podają żadnej konkretnej kwoty ani wzoru obliczeniowego – sąd ustala alimenty indywidualnie w każdej sprawie. Warto rozumieć, jakie czynniki bierze pod uwagę i jak się do tego przygotować.

Podstawa prawna – art. 135 k.r.o.

Art. 135 § 1 k.r.o. stanowi, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Obie przesłanki mają równorzędne znaczenie – sama wysoka potrzeba dziecka nie wystarczy, jeśli rodzic naprawdę nie jest w stanie jej zaspokoić. Z drugiej strony – wysokie możliwości zarobkowe rodzica przy niskich potrzebach dziecka nie oznaczają automatycznie wysokich alimentów.

Kto ma obowiązek alimentacyjny

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci wynika z art. 133 § 1 k.r.o. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Obowiązek ten nie wygasa automatycznie po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności – trwa tak długo, jak dziecko nie jest w stanie się samodzielnie utrzymać, na przykład w czasie studiów. Wyjątek przewiduje art. 133 § 3 k.r.o.: rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Pierwsza przesłanka – usprawiedliwione potrzeby dziecka

Potrzeby dziecka to wszystko, co jest niezbędne do jego prawidłowego rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego. W praktyce obejmują one:

Koszty podstawowego utrzymania – wyżywienie, odzież, obuwie, środki higieny.

Koszty mieszkania – czynsz, media, wyposażenie pokoju dziecka. Uwzględnia się część kosztów mieszkania przypadającą na dziecko.

Koszty edukacji – opłaty za przedszkole lub szkołę prywatną, podręczniki, przybory szkolne, korepetycje, wycieczki szkolne.

Koszty zdrowia – wizyty lekarskie, leki, leczenie specjalistyczne, rehabilitacja, okulary, aparat ortodontyczny.

Koszty zajęć dodatkowych – sport, muzyka, języki obce, inne aktywności rozwijające zainteresowania dziecka.

Koszty rozrywki i wypoczynku – wyjazdy wakacyjne, kultura, rozrywka.

Koszty szczególne – przy dziecku z niepełnosprawnością lub przewlekłą chorobą potrzeby mogą być znacznie wyższe.

Przygotowując się do sprawy o alimenty warto sporządzić szczegółowe zestawienie miesięcznych wydatków na dziecko z podziałem na poszczególne kategorie. Im bardziej konkretne i udokumentowane – tym łatwiej wykazać uzasadniony poziom potrzeb.

Co nie wpływa na wysokość alimentów – art. 135 § 3 k.r.o.

Ważna zasada, o której często nie wiedzą rodzice: na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają świadczenia otrzymywane przez dziecko lub rodzica z innych źródeł. Chodzi w szczególności o świadczenie wychowawcze (800+), świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlegające zwrotowi oraz rodzicielskie świadczenie uzupełniające.

Oznacza to, że fakt otrzymywania przez rodzica świadczenia 800+ nie może być podstawą do obniżenia alimentów przez drugiego rodzica. Świadczenia państwowe nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego.

Druga przesłanka – możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego

Możliwości zarobkowe to nie tylko faktyczne zarobki, ale możliwości, jakie zobowiązany ma lub mógłby mieć przy dołożeniu należytej staranności. Sąd bierze pod uwagę wykształcenie, doświadczenie zawodowe, wiek, stan zdrowia i sytuację na rynku pracy w danym zawodzie.

Ważna zasada z art. 136 k.r.o.: jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem alimentów zobowiązany bez ważnego powodu zrzekł się prawa majątkowego, dopuścił do jego utraty, zrzekł się zatrudnienia lub zmienił je na mniej zyskowne – sąd nie uwzględni wynikłej stąd zmiany przy ustalaniu alimentów. Oznacza to, że celowe zaniżanie dochodów lub pozbywanie się majątku w przededniu sprawy o alimenty nie przyniesie zobowiązanemu korzyści.

Uwzględnia się też majątek zobowiązanego: nieruchomości, oszczędności, inne składniki majątku.

Osobiste starania o wychowanie dziecka – art. 135 § 2 k.r.o.

Art. 135 § 2 k.r.o. stanowi, że wykonywanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego.

Oznacza to, że rodzic, który sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, wypełnia część obowiązku alimentacyjnego przez samą opiekę – gotowanie, dowożenie na zajęcia, pomoc w nauce. Drugi rodzic, który nie sprawuje bezpośredniej opieki, wypełnia swój obowiązek przede wszystkim przez świadczenia finansowe.

Przy opiece naprzemiennej rozliczenie jest bardziej złożone – alimenty mogą być niższe lub nieorzekane, jeśli oboje rodzice ponoszą zbliżone koszty utrzymania dziecka.

Jak wyliczyć odpowiednią kwotę – praktyczne podejście

Nie istnieje urzędowy kalkulator alimentów. Punktem wyjścia powinna być miesięczna kwota kosztów utrzymania dziecka – suma wszystkich uzasadnionych wydatków. Następnie tę kwotę dzieli się proporcjonalnie między rodziców, uwzględniając możliwości zarobkowe każdego z nich i zakres sprawowanej opieki.

W praktyce każda sprawa jest inna i wyliczenie może się znacznie różnić w zależności od okoliczności. Dlatego przed złożeniem pozwu warto skonsultować się z adwokatem, który pomoże ocenić realne widoki na uzyskanie określonej kwoty.

Zmiana wysokości alimentów – art. 138 k.r.o.

Alimenty nie są ustalone raz na zawsze. Art. 138 k.r.o. stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Zmiana stosunków to zarówno wzrost potrzeb dziecka (choroba, zmiana szkoły, dodatkowe zajęcia), jak i zmiana możliwości zarobkowych rodzica (utrata pracy, choroba, ale też awans i wzrost dochodów). Każda ze stron może złożyć pozew o podwyższenie lub obniżenie alimentów.

Alimenty za okres poprzedni – art. 137 k.r.o.

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat (art. 137 § 1 k.r.o.). Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa sąd uwzględnia zasądzając odpowiednią sumę pieniężną – w uzasadnionych wypadkach może rozłożyć zasądzone świadczenie na raty (art. 137 § 2 k.r.o.).

Ugoda zamiast wyroku

Rodzice mogą ustalić wysokość alimentów w drodze ugody – przed sądem lub przed mediatorem. Ugoda sądowa ma moc tytułu wykonawczego, czyli można na jej podstawie prowadzić egzekucję tak samo jak na podstawie wyroku. Ugoda pozasądowa bez zatwierdzenia przez sąd takiej mocy nie ma.

Ustalenie alimentów w drodze ugody jest szybsze i mniej stresujące niż postępowanie sądowe. Warto je rozważyć, jeśli obie strony są w stanie dojść do porozumienia.

Potrzebujesz pomocy w sprawie o alimenty? Zadzwoń: +48 531 335 713 lub napisz na kancelaria@prawnikodrozwodu.pl

Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację prawną i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda sprawa rodzinna wymaga analizy konkretnych okoliczności i dokumentów. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte na podstawie informacji zawartych w artykule. W celu uzyskania porady prawnej dostosowanej do Państwa sytuacji, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.

Zapraszamy do Kancelarii Prawa Rodzinnego: Adwokat Michalina Koligot, Adwokat Marta Krzyżanowicz, Adwokat Anna Konrady, Radca prawny Joanna Jędrzejewska ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań | tel. +48 531 335 713 | kancelaria@prawnikodrozwodu.pl | www.prawnikodrozwodu.pl